सिक्नुहोस्

बाघचाल कसरी खेल्ने

बोर्डमा बस्न चाहिने सबै कुरा — ग्रिड, गोटी, दुई चरण, र दुवै पक्षले कसरी जित्छन्। पढ्न पाँच मिनेट, खारिन जीवनभर।

बोर्ड

बाघचाल पाँच पंक्ति र पाँच स्तम्भको वर्गाकार ग्रिडमा खेलिन्छ — जम्मा २५ बिन्दु, जसलाई तेर्सा, ठाडा र छड्के रेखाहरूले जोड्छन्। गोटीहरू रेखा काटिने बिन्दुमा बस्छन्, खोपिल्टाभित्र होइन।

सबै बिन्दुमा छड्के रेखा हुँदैनन्। लामा छड्के कुनादेखि कुनासम्म जान्छन्, छोटाले किनाराका बीच जोड्छन् — त्यसैले कुनै बिन्दुका चार छिमेकी छन्, कुनैका छ, र बीचको बिन्दुका पूरै आठ। कुन बिन्दु जोडाइमा “धनी” र कुन “गरिब” भनेर चिन्नु नै खेलको पहिलो वास्तविक सीप हो।

गोटी र लक्ष्य

४ बाघ

चार कुनाबाट सुरु। पाँच बाख्रा खाए जित। बाघले सिधा रेखामा छेउको बाख्रा नाघेर त्यसपछिको खाली बिन्दुमा पुगेर खान्छ — एक फड्कोमा एउटै बाख्रा, अर्को बाघ नाघ्न पाइँदैन, सधैँ कोरिएकै रेखामा।

२० बाख्रा

हातबाट, बोर्डबाहिरबाट सुरु। चारै बाघलाई कुनै चाल वा फड्को बाँकी नरहने गरी थुन्नुहोस् — त्यही जित हो। बाख्राले केही खाँदैनन् — तिनको हतियार ज्यामिति हो।

चरण एक — राख्ने

बाख्रा खेलाडीले सधैँ पहिलो चाल चल्छ। हरेक पालोमा एउटा बाख्रा कुनै पनि खाली बिन्दुमा राखिन्छ। यस चरणमा बाख्रा बोर्डभित्र चल्न पाउँदैनन् — भित्रिन मात्र। उता बाघको पालोमा बाघ छेउको खाली बिन्दुमा सर्छ, वा मौका परे बाख्रा नाघेर खान्छ।

बीसओटै बाख्रा बोर्डमा नबसुन्जेल यो चलिरहन्छ। धेरै खेल चुपचाप यहीँ छिनिन्छन्: तपाईंले राख्ने हरेक बाख्रा या पर्खालको इँटा हो, या खुला ठाउँमा छोडिएको सिकार।

चरण दुई — चाल

अन्तिम बाख्रा राखिएपछि बाख्राहरूले चल्ने क्षमता पाउँछन्: एक पालोमा एउटा बाख्रा, रेखैरेखा छेउको खाली बिन्दुसम्म एक पाइला। बाघहरू पहिलेझैँ — सर्दै वा फड्किँदै।

यहाँबाट खेल च्याप्ने खेल बन्छ। बाख्रा खेलाडीले फड्किन मिल्ने बाख्रा नछोड्ने गरी ठाउँ कस्दै जान्छ; बाघ खेलाडीले पर्खाल ढाल्ने त्यो एउटा खुकुलो इँटा खोजिरहन्छ।

खाने नियम, ठ्याक्कै

  • बाघ कोरिएकै रेखामा, ठिक एउटा छेउको बाख्रा नाघेर, त्यसपछिकै खाली बिन्दुमा मात्र फड्किन सक्छ।
  • नाघिएको बाख्रा बोर्डबाट सधैँका लागि हट्छ।
  • बाघले अर्को बाघ, खाली बिन्दु वा लहरै दुई गोटी नाघ्न पाउँदैन।
  • खानु कहिल्यै बाध्यता होइन — बाघले फड्को नखाई छोड्न सक्छ, र लगातार दोहोरो फड्को हुँदैन।
  • राख्ने चरणकै पहिलो बाघ-पालोदेखि खान पाइन्छ।

खेल कसरी सकिन्छ

बाघको जित

पाँचौँ बाख्रा खाइएको बेला — वा बथान यति खाँदिन्छ कि कुनै बाख्रा चल्नै सक्दैन, त्यही बेला। अठ्याइएको पक्ष हार्छ, जुनसुकै पक्ष भए पनि।

बाख्राको जित

चारै बाघ चल्नै नसक्ने भएकै क्षण — न पाइला, न फड्को, न जाने ठाउँ।

दोहोरिने चाल

सबै बीस बाख्रा राखिसकेपछि एउटै अवस्था तेस्रोपटक देखिन पाउँदैन — सामान्य ओहोरदोहोर ठिकै हो, अनन्त घुमाइ होइन। दोहोर्‍याउने चाल मात्र बाँकी भएको खेलाडी अठ्यायो, र अरू कुनै अठ्याइजस्तै हार्छ।

खेलका भिन्न रूप र म्याच प्रचलन

  • केही नियम-पुस्तकहरूमा देखिने एउटा नरम भेरियन्टले बीसओटै बाख्रा नराखुन्जेल बाघलाई खान दिँदैन। सुरु गर्नुअघि मिलाउनुहोस्; परम्परागत खेलमा भने पहिलो चालदेखि नै शिकार गर्न पाइन्छ।
  • गम्भीर प्रतिस्पर्धा जोडी खेलमा खेलिन्छ: दुई खेल, बीचमा पक्ष साटेर। दुवै खेल एउटै पक्षले जिते, बढी बाख्रा जोगाउने — वा बढी खाने — खेलाडीले म्याच जित्छ।

यी नै नेपालमा परम्परागत रूपमा खेलिँदै आएका नियम हुन् — र यही साइटको अभ्यास बोर्डले ठ्याक्कै यिनै नियम लागू गर्छ, दोहोरिने-चाल नियमसहित।